Schaamte is een stille vijand. Je merkt het niet meteen, maar langzaam kruipt het je leven binnen en legt zich over alles wat je doet. Bij mij begon dat al jong. Rond mijn negentiende liep ik vast. Niet omdat ik domme keuzes wilde maken, maar omdat mijn hoofd op slot zat. Te veel gebeurtenissen uit mijn jeugd lagen nog onverwerkt onder de oppervlakte. Ik functioneerde, maar leefde op overlevingsstand. Denken werd zwaar, voelen nog zwaarder.
Mijn naam is Joost. Sinds oktober 2024 ben ik betrokken bij de Rondkomers, waar ik vanuit mijn eigen ervaring lessen geef en me inzet voor verschillende initiatieven. In Geen Cent, Geen Schaamte schrijf ik eerlijk vanuit mijn eigen kijk over verschillende thema’s rondom schulden, voor wie ermee leeft en wie ermee werkt.
In die periode begon ik dingen uit te stellen. Brieven bleven ongeopend. Rekeningen verdwenen in lades. Niet uit onwil, maar uit verlamming. Elke envelop voelde als een aanval, elke herinnering aan geld als iets wat ik niet aankon. Wat begon als vermijden, groeide langzaam uit tot schulden. En met die schulden kwam schaamte.
Ik durfde de post niet meer open te maken, nam telefoontjes niet op en begon kleine leugens te vertellen om te verbloemen dat ik de controle kwijt was. Het voelde veiliger om te verstoppen wat er misging, maar die veiligheid was nep. De problemen verdwenen niet: ze groeiden. En ik kromp mee.
Wat schaamte met je doet, is dat het een gevangenis bouwt die niemand ziet behalve jij. Van buiten lijk je te functioneren, maar van binnen zit je vast. Het vreet aan je zelfvertrouwen, aan je energie, aan je vermogen om helder te denken. Je voelt je voortdurend tekortschieten, ook al veroordeelt niemand je. Schaamte laat je geloven dat je alleen bent, terwijl er mensen zijn die zouden willen helpen als je het durfde te zeggen.
Langzaam begon ik te beseffen dat die stilte me meer kostte dan ik dacht. De stress, de slapeloze nachten, de angst voor een deurwaarder of een gesprek met een hulpverlener: het hoorde er allemaal bij. Maar het zwaarst was de emotionele en sociale isolatie. Ik trok me terug van vrienden en familie, overtuigd dat ze me niet zouden begrijpen. Pas toen ik eerlijk durfde te kijken naar wat er werkelijk speelde, ontstond de eerste ruimte.
Belangrijk om te zeggen: wat je is aangedaan, wat je hebt meegemaakt, kan verklaren waarom je vastloopt. Het maakt je slachtoffer van omstandigheden. Maar het ontslaat je niet van verantwoordelijkheid voor de keuzes die je daarna maakt. Ook ik moest onder ogen zien dat ik, ondanks mijn verleden, verantwoordelijk was voor hoe ik met mijn schulden omging of juist niet.
Bewustwording kwam toen ik inzag dat ik verantwoordelijkheid verkeerd had begrepen. Ik dacht dat het betekende: alles alleen oplossen. In werkelijkheid betekende het erkennen dat ik hulp nodig had. Dat mijn stilte niet alleen mijn leven verlamde, maar ook dat van mijn toekomst beperkte.
De eerste echte stappen naar herstel waren klein. Eén brief openen. Eén eerlijk gesprek. Eén keer uitspreken dat ik het niet meer overzag. Het voelde kwetsbaar en eng, maar ook bevrijdend. Eerlijkheid bleek sterker dan verbergen. Verantwoordelijkheid nemen begon niet met oplossen, maar met erkennen.
Schaamte voelt misschien als een veilig schild, maar in werkelijkheid houdt het je gevangen. Rust en ruimte komen pas wanneer je stopt met jezelf te verstoppen en durft te leven met de waarheid, hoe pijnlijk die ook is. En als je dat doet, ontdek je dat je niet alleen staat. Er is altijd iemand. Altijd een weg. Altijd een ademhaling.
Misschien herken je jezelf in dit verhaal. Misschien werk je dagelijks met mensen die vastzitten, of zit je er zelf middenin. Wat je positie ook is: schaamte verdwijnt niet door weg te kijken. Het begint met eerlijk durven zijn, naar jezelf en naar een ander. Lees mee, denk mee, praat mee. Want zolang we zwijgen, blijft schaamte winnen. En dat is een prijs die niemand hoeft te betalen.
Herkenbaar, voor jou of voor iemand anders?
Je staat er niet alleen voor. De Rondkomers zijn er voor je.
